اگر وارد یک مجموعه معدنی یا کارخانه فرآوری سنگ شوید، معمولاً اطراف سنگ‌شکن یکی از اولین جاهایی است که آثار گردوغبار را می‌توان دید. روی زمین لایه‌ای از خاک نشسته، اطراف تجهیزات کثیف شده و گاهی حتی قسمت‌هایی از سازه و ماشین‌آلات هم با گردوغبار پوشیده شده‌اند.
موضوع فقط به لحظه خرد شدن سنگ مربوط نمی‌شود. در اطراف سنگ شکن ، ذرات ریز می‌توانند از نقاط مختلف وارد محیط شوند و بعد از مدتی روی سطوح بنشینند. رفت‌وآمد ماشین‌آلات، جابه‌جایی مواد، جریان هوا و خشک شدن ذرات باقی‌مانده روی زمین باعث می‌شوند این چرخه بارها تکرار شود.
در نتیجه، برای حل چنین مشکلی باید به کل محیط اطراف سنگ‌شکن نگاه کرد، نه فقط به خود دستگاه.
یکی از دلایل اصلی، تجمع تدریجی ذرات ریز در اطراف تجهیزات است. هنگام کار مجموعه، مقدار مشخصی از ذرات ریز وارد محیط می‌شود. بخشی از این ذرات در همان نزدیکی روی زمین یا سطوح مختلف می‌نشیند. اگر این مواد خشک باشند، با کوچک‌ترین حرکت دوباره امکان بلند شدن آن‌ها وجود دارد. برای مثال، ممکن است صبح سطح محوطه تمیز باشد، اما بعد از چند ساعت فعالیت، یک لایه نازک از مواد ریز روی زمین ایجاد شود. حالا عبور یک لودر، کامیون یا حتی وزش باد می‌تواند بخشی از همین لایه را دوباره وارد هوا کند. بنابراین چیزی که به نظر می‌رسد «گردوغبار جدید» است، گاهی در واقع همان ذراتی هستند که قبلاً در محیط نشسته‌اند.
در بسیاری از معادن، سنگ شکن در محوطه‌ای قرار دارد که ماشین‌آلات سنگین دائماً اطراف آن تردد می‌کنند. چرخ کامیون و لودر می‌تواند روی سطح خشک و خاک‌آلود فشار وارد کند. با حرکت لاستیک، ذرات ریز سطح زمین جابه‌جا می‌شوند و بخشی از آن‌ها وارد جریان هوا می‌شود. اگر مسیر تردد درست در نزدیکی سنگ‌شکن قرار داشته باشد، این گردوغبار می‌تواند دوباره به سمت تجهیزات برگردد. به همین دلیل گاهی حتی اگر منبع اصلی تولید گردوغبار در نقطه دیگری از خط باشد، اطراف سنگ‌شکن همچنان خاکی باقی می‌ماند. در چنین شرایطی، فقط اصلاح یک دستگاه نمی‌تواند مشکل کل محیط را برطرف کند.
باد یکی از عواملی است که باعث می‌شود گردوغبار در یک نقطه باقی نماند. در محیط‌های روباز، جریان هوا می‌تواند ذرات سبک را از محل تولید یا تجمع آن‌ها جدا کرده و به قسمت‌های دیگر منتقل کند. اگر سطح زمین خشک باشد، مقدار بیشتری از ذرات آماده جابه‌جایی هستند. حتی یک باد نسبتاً معمولی می‌تواند گردوغبار نشسته روی سطح زمین را بلند کند. نکته مهم این است که مسیر حرکت گردوغبار همیشه قابل پیش‌بینی نیست. شکل سازه‌ها، دیوارها، تجهیزات و ماشین‌آلات می‌تواند جریان هوا را تغییر دهد. به همین دلیل، در یک پروژه واقعی مه پاش معدن باید وضعیت محیط و مسیر احتمالی حرکت گردوغبار بررسی شود؛ نه اینکه صرفاً بر اساس فاصله تجهیزات از یکدیگر تصمیم‌گیری شود.
وقتی روی سطح زمین مقدار کمی رطوبت وجود داشته باشد، ذرات ریز معمولاً راحت‌تر در جای خود باقی می‌مانند. اما با خشک شدن سطح، شرایط تغییر می‌کند. ذرات ریز به‌راحتی قابل جابه‌جایی می‌شوند و حرکت ماشین‌آلات یا جریان هوا می‌تواند آن‌ها را دوباره وارد محیط کند. این اتفاق در مناطق گرم و خشک یا در فصل‌هایی که بارندگی کم است، بیشتر دیده می‌شود. به همین دلیل ممکن است یک مجموعه در بعضی ماه‌های سال مشکل گردوغبار بیشتری داشته باشد، بدون اینکه ظرفیت تولید آن تغییر محسوسی کرده باشد.
یکی از راه‌های معمول برای مقابله با خاکی شدن اطراف تجهیزات، شست‌وشو یا آب‌پاشی محوطه است. این کار می‌تواند برای مدت مشخصی وضعیت را بهتر کند، اما اگر منبع ورود ذرات به محیط همچنان فعال باشد، بعد از مدتی دوباره همان مشکل ایجاد خواهد شد. فرض کنید صبح اطراف سنگ‌شکن شسته شود. چند ساعت بعد، عملیات معدن ادامه پیدا می‌کند، مواد ریز وارد محیط می‌شوند و بخشی از آن‌ها روی سطح می‌نشینند. سپس با خشک شدن سطح یا عبور ماشین‌آلات، چرخه دوباره شروع می‌شود. بنابراین نظافت محیط می‌تواند یک اقدام مکمل باشد، اما نباید تنها راهکار در نظر گرفته شود.
لزومی ندارد. اگر هدف فقط این باشد که همه سطح اطراف دستگاه خیس شود، مقدار زیادی آب مصرف خواهد شد و ممکن است قسمت‌هایی از محیط که مشکل خاصی ندارند نیز بی‌دلیل تحت تأثیر قرار بگیرند.
راهکار اصولی‌تر این است که مشخص شود گردوغبار بیشتر در کدام قسمت‌ها جمع می‌شود و از چه مسیرهایی دوباره وارد هوا می‌شود. برای مثال ممکن است یک سمت سنگ شکن به دلیل جهت باد و تردد ماشین‌آلات، آلودگی بیشتری داشته باشد. در این حالت طراحی سیستم باید با همین شرایط هماهنگ شود. اینجاست که مه پاش صنعتی می‌تواند کاربرد داشته باشد؛ یعنی ایجاد یک محیط مرطوب کنترل‌شده در محدوده‌ای که ذرات بیشتر در آن معلق می‌شوند، بدون اینکه کل محوطه با آب پوشانده شود.
این تفاوت برای انتخاب راهکار اهمیت زیادی دارد. گردوغبار فعال همان ذراتی است که در لحظه تولید یا جابه‌جایی مواد وارد هوا می‌شود. اما گردوغبار نشسته روی زمین و سطوح، منبع ثانویه‌ای ایجاد می‌کند که ممکن است چند ساعت بعد دوباره فعال شود. اگر فقط منبع اصلی را هدف بگیریم اما سطح اطراف همچنان پر از مواد ریز باشد، ممکن است بعد از پایان عملیات نیز گردوغبار در محیط دیده شود. در نتیجه، برای محیط‌هایی که اطراف سنگ شکن دائماً خاکی است، باید هر دو وضعیت بررسی شوند: ذراتی که تازه وارد هوا می‌شوند و ذراتی که از قبل روی محیط باقی مانده‌اند.
دو سنگ شکن با ظرفیت مشابه لزوماً شرایط یکسانی ندارند. ممکن است یکی در یک فضای نسبتاً باز نصب شده باشد و دیگری بین چند سازه، دیوار یا تجهیزات قرار گرفته باشد. در محیط باز، باد می‌تواند ذرات را سریع‌تر پراکنده کند. در محیط نیمه‌محصور، ممکن است گردوغبار در یک محدوده خاص تجمع پیدا کند. ارتفاع تجهیزات نیز اهمیت دارد. بعضی ذرات در ارتفاع مشخصی وارد جریان هوا می‌شوند و ممکن است بعد از آن در بخش‌های مختلف محوطه پخش شوند. بنابراین طراحی سیستم مه پاش برای اطراف سنگ شکن بدون بررسی شکل واقعی محیط، ممکن است باعث شود بخشی از ظرفیت سیستم در نقاط کم‌اهمیت استفاده شود.
نوع سنگ، ظرفیت تولید، وضعیت محوطه و حتی روش بهره‌برداری از یک معدن تا معدن دیگر متفاوت است. در یک سایت ممکن است بخش عمده گردوغبار در نزدیکی ورودی دستگاه دیده شود. در سایت دیگر، تجمع ذرات بیشتر در اطراف محل خروجی یا محدوده تردد ماشین‌آلات اتفاق بیفتد. همچنین ممکن است یک سنگ‌شکن در محیطی با باد شدید فعالیت کند و دیگری در محیطی نسبتاً محصور قرار داشته باشد. به همین دلیل، سیستم مه پاش معدن باید بر اساس شرایط همان محل طراحی شود. تعداد تجهیزات، محل قرارگیری آن‌ها، محدوده پوشش و نحوه عملکرد سیستم همگی باید با شرایط واقعی سایت هماهنگ باشند.
نه لزوماً.
اگر مشکل اصلی فقط در لحظه فعالیت دستگاه ایجاد شود، می‌توان عملکرد سیستم را با زمان کاری سنگ‌شکن هماهنگ کرد. اما اگر گردوغبار نشسته روی زمین یا سطوح اطراف هم تبدیل به منبع ثانویه شود، ممکن است لازم باشد در بعضی شرایط، سیستم برای مدت بیشتری فعال باشد. این موضوع باید بر اساس شرایط پروژه تعیین شود. هدف این نیست که تجهیزات دائماً روشن باشند؛ هدف این است که در زمان و مکانی که بیشترین اثرگذاری را دارند، فعالیت کنند.
در محیط معدن، تجهیزات مه پاش باید برای شرایط کاری سخت انتخاب شوند. وجود گردوغبار، کارکرد طولانی، فضای باز و شرایط آب‌وهوایی باعث می‌شود انتخاب تجهیزات صرفاً بر اساس ظاهر یا قیمت اولیه منطقی نباشد. نوع پاشش، اندازه قطرات، محدوده مورد نیاز و شرایط نصب باید متناسب با پروژه بررسی شود. در بعضی نقاط ممکن است یک پوشش موضعی کافی باشد و در نقاط دیگر نیاز به ایجاد یک محدوده مرطوب گسترده‌تر وجود داشته باشد. به همین دلیل، طراحی سیستم از انتخاب صرف چند نازل مهم‌تر است.
اگر قرار باشد برای یک مجموعه معدنی سیستم مه پاش طراحی شود، بهتر است اطلاعاتی مثل موارد زیر در اختیار طراح قرار بگیرد:
این اطلاعات کمک می‌کنند سیستم به‌جای یک راهکار عمومی، متناسب با محیط واقعی طراحی شود.
در پروژه‌های صنعتی و معدنی، نمی‌توان انتظار داشت یک سیستم مشخص برای تمام سایت‌ها نتیجه یکسانی داشته باشد. ماشین سازی انعکاس نیز در طراحی تجهیزات مه پاش، شرایط محل نصب و نوع کاربرد را یکی از بخش‌های مهم تصمیم‌گیری در نظر می‌گیرد. این موضوع مخصوصاً برای محیط‌هایی مثل اطراف سنگ شکن اهمیت دارد؛ چون منبع انتشار گردوغبار همیشه فقط یک نقطه مشخص نیست. گاهی یک راهکار ترکیبی شامل مدیریت سطح محوطه، اصلاح مسیر تردد و استفاده از سیستم مه پاش می‌تواند نتیجه بهتری نسبت به استفاده از یک روش واحد داشته باشد.
خاکی بودن دائمی اطراف سنگ شکن الزاماً به این معنی نیست که خود دستگاه در تمام مدت در حال تولید حجم زیادی از گردوغبار است. بخشی از مشکل می‌تواند به تجمع ذرات ریز روی سطح زمین، رفت‌وآمد ماشین‌آلات، جریان باد، خشک شدن محوطه و جابه‌جایی دوباره گردوغبار مربوط باشد. به همین دلیل، اگر هدف کاهش گردوغبار در اطراف سنگ شکن است، باید شرایط محیط به‌صورت کامل بررسی شود. آب‌پاشی سطح محوطه می‌تواند یک اقدام کمکی باشد، اما در سایت‌هایی که انتشار گردوغبار مستمر است، استفاده از یک سیستم مه پاش معدن یا راهکار مه پاش متناسب با شرایط پروژه می‌تواند گزینه مؤثرتری باشد.
در نهایت، بهترین سیستم لزوماً سیستمی نیست که بیشترین مقدار آب یا بیشترین تعداد تجهیزات را مصرف کند؛ بلکه سیستمی است که در نقطه درست، با روش درست و متناسب با شرایط واقعی معدن کار کند.
اشتراک گذاری:
